Nowe zasady emerytalne dla matek: tak wzrośnie Twoja emerytura od września

Emerytury matek w końcu idą w górę — co się zmienia od września

Kobiety, które przez lata pracowały na pół etatu, robiły przerwy zawodowe albo całkowicie rezygnowały z pracy ze względu na dzieci, przez długi czas musiały godzić się z niższą emeryturą. To ma się zmienić. We Francji od 1 września wchodzą w życie nowe przepisy, które w konkretny sposób poprawiają sytuację emerytalną matek. Kluczową rolę odgrywają dodatkowe okresy ubezpieczenia, stałe dodatki oraz zupełnie nowy sposób obliczania wysokości świadczenia.

Dlaczego wychowywanie dzieci uszczupla emeryturę — i co się z tym robi

Macierzyństwo niemal zawsze oznacza przerwy w karierze zawodowej. Mniej przepracowanych lat to niższe składki, krótszy staż ubezpieczeniowy i w efekcie — skromniejsza emerytura. Szczególnie dotyczy to kobiet z „poszarpaną" historią zatrudnienia: praca dorywcza, niepełny etat, długie urlopy rodzicielskie.

Właśnie tym problemom miały zaradzić rodzinne prawa emerytalne, które we Francji były stopniowo rozbudowywane w ostatnich latach. Ich cel jest prosty: nie karać matek za to, że wychowują dzieci. Cały mechanizm opiera się na trzech filarach:

• dodatkowe okresy ubezpieczenia za każde dziecko
• podwyżka emerytury od trzeciego dziecka
• nowy tryb obliczania od 1 września, który eliminuje najsłabsze zawodowe lata

Matki wychowujące dzieci mogą zyskać dodatkowe kwartały ubezpieczeniowe, trwałe dodatki finansowe i — od jesieni — korzystniejszy sposób wyliczania emerytury.

Dodatkowe okresy ubezpieczenia: jak lata przy dzieciach łatają luki w stażu

Najważniejszym instrumentem są dodatkowe kwartały ubezpieczeniowe naliczane za każde dziecko. W standardowym francuskim systemie emerytalnym na jedno dziecko przypada maksymalnie osiem kwartałów, czyli dwa pełne lata ubezpieczenia. Dzielą się one następująco:

• cztery kwartały z tytułu ciąży lub adopcji
• cztery kwartały za wychowanie dziecka

Te okresy nie są przypisywane do konkretnych lat kalendarzowych — są po prostu doliczane do całkowitego stażu ubezpieczeniowego. Dzięki temu łatwiej osiągnąć wymaganą liczbę kwartałów potrzebnych do emerytury bez redukcji świadczenia.

Konkretny przykład: dwoje dzieci to szesnaście kwartałów „w prezencie"

Jeśli dany rocznik potrzebuje 172 kwartałów do emerytury bez obniżenia, dwoje dzieci daje od razu 16 kwartałów zaliczkowych. Matka musi wówczas wypracować już tylko 156 kwartałów samodzielnie. To może oznaczać nawet kilka lat wcześniejszego przejścia na emeryturę — albo przynajmniej zauważalne zmniejszenie potrąceń.

W przypadku pracownic służby cywilnej bonus jest nieco skromniejszy — zwykle wynosi cztery kwartały na dziecko. Mimo to i tak zmniejsza on luki w historii ubezpieczeniowej.

Wcześniejsza emerytura dzięki „długiej karierze" i emeryturze częściowej

Od 1 września reforma wprowadza jeszcze jeden mechanizm. Matki, które bardzo wcześnie zaczęły pracować zawodowo, będą mogły zaliczyć do wymagań programu „długiej kariery" nawet dwa kwartały z tytułu wychowania dzieci. Innymi słowy — wczesny start w życiu zawodowym plus kwartały rodzicielskie mogą otworzyć drzwi do szybszego zakończenia aktywności zawodowej.

Kwartały rodzicielskie mają znaczenie także przy emeryturze progresywnej — rodzaju częściowego świadczenia od 60. roku życia, łączonego z dalszą pracą w niepełnym wymiarze. Aby z tego skorzystać, wystarczy zgromadzić co najmniej 150 kwartałów — łącznie z kwartałami za dzieci.

Kwartały rodzicielskie nie służą wyłącznie do wyliczenia standardowego terminu przejścia na emeryturę — otwierają też możliwość wcześniejszego odejścia lub stopniowego wyjścia z rynku pracy.

Wyższa emerytura od trojga dzieci: bonus dziesięcioprocentowy

Kolejny istotny element to ryczałtowy dodatek do wysokości emerytury, który przysługuje rodzicom co najmniej trojga dzieci. Emerytura podstawowa rośnie wówczas o dziesięć procent. Co ważne, ten sam odpis dotyczy zazwyczaj również emerytur zakładowych i uzupełniających.

Z perspektywy par jest to szczególnie korzystne rozwiązanie: oboje rodzice otrzymują ten dodatek — dożywotnio i automatycznie, gdy tylko warunek zostaje spełniony.

Jak ten dodatek wygląda w portfelu

Liczby mówią same za siebie:

• Miesięczna emerytura bez dodatku: 1 800 euro
• Dziesięcioprocentowy bonus za troje dzieci: +180 euro
• Nowa miesięczna emerytura: 1 980 euro

W skali roku to ponad 2 000 euro ekstra — bez żadnego dodatkowego wysiłku na emeryturze. Dla wielu gospodarstw domowych ta kwota ma bezpośrednie przełożenie na możliwość opłacenia czynszu, rachunków za energię czy utrzymania dotychczasowego standardu życia.

Specjalne zasady przy dziecku z poważną niepełnosprawnością

Gdy dziecko ma orzeczony stopień niepełnosprawności wynoszący co najmniej 80 procent i pobiera związane z tym świadczenia, matce przysługują dodatkowe kwartały ubezpieczeniowe:

• jeden kwartał od momentu przyznania świadczenia
• kolejny kwartał za każde 30 miesięcy pobierania świadczenia
• maksymalnie osiem dodatkowych kwartałów na każde takie dziecko

Okresy te są doliczane niezależnie od standardowych kwartałów za urodzenie i wychowanie dziecka, co może znacząco poprawić ogólny bilans ubezpieczeniowy.

Więcej emerytury za dłuższą pracę: zasada „super-bonusu"

Matki urodzone od 1964 roku, które rok przed osiągnięciem ustawowego wieku emerytalnego zgromadziły już wymaganą liczbę kwartałów do emerytury bez potrąceń i posiadają przynajmniej jeden kwartał rodzicielski, mogą skorzystać ze zwiększonego bonusu za dobrowolne przedłużenie aktywności zawodowej:

• 1,25 procent podwyżki za każdy dodatkowy kwartał pracy
• górny pułap to 5 procent dodatkowej emerytury

Przepracowanie czterech dodatkowych kwartałów oznacza trwałe podniesienie emerytury o pięć procent. To szczególnie istotne dla kobiet, których oszczędności emerytalne są i tak ograniczone.

Wielka zmiana od 1 września: mniej słabych lat w obliczeniach emerytalnych

Być może najbardziej przełomowa nowość dotyczy samego rdzenia systemu obliczania emerytury. Dotychczas we Francji podstawę wymiaru świadczenia stanowił średni dochód z 25 najlepszych lat pracy. Od 1 września matki zyskają znacznie korzystniejszy wariant obliczeniowy.

Dla matek co najmniej jednego dziecka oznacza to, że jedno lub nawet dwa słabe lata zawodowe — naznaczone pracą w niepełnym wymiarze, niskopłatnymi zleceniami czy powrotem do pracy po urlopie rodzicielskim — całkowicie znikają ze średniej. Wyliczony średni dochód automatycznie rośnie, a wraz z nim wysokość emerytury.

Im mniej „złych" lat wchodzi do średniej, tym wyższe miesięczne świadczenie — i właśnie na to celuje nowa formuła obliczeniowa.

Dlaczego nowy tryb szczególnie pomaga matkom pracującym na część etatu

Wiele kobiet znacznie redukuje wymiar pracy, gdy dzieci są małe. To właśnie te lata najbardziej ciągną w dół dotychczasową średnią z 25 lat. Gdy jedno lub dwa takie okresy można teraz pominąć, na pierwszy plan wracają lepiej wynagradzane lata pełnoetatowej pracy.

W praktyce — nawet bez dodatkowych składek — przyszła miesięczna emerytura może wzrosnąć o kilka punktów procentowych. Dokładny efekt zależy oczywiście od indywidualnej historii zawodowej: ile lat z niskim dochodem pojawia się w całym przebiegu ubezpieczenia.

Urlop rodzicielski, opieka w domu i AVPF: na co matki powinny zwrócić szczególną uwagę

Temat urlopu rodzicielskiego wymaga dokładniejszego przyjrzenia się szczegółom. Co do zasady okresy urlopu rodzicielskiego mogą generować znaczne dodatkowe prawa emerytalne — jednak obowiązuje tu ważne ograniczenie:

• urlop rodzicielski może dać do trzech lat dodatkowego stażu na dziecko
• w przypadku ciężkiej choroby lub niepełnosprawności dziecka nawet do czterech lat
• okresy te nie mogą być jednocześnie liczone razem ze standardowymi kwartałami za urodzenie i wychowanie dziecka

Kasa emerytalna automatycznie dokonuje porównania obu wariantów i wybiera ten korzystniejszy dla matki. Zapobiega to zarówno dublowaniu uprawnień, jak i ich przepadkowi.

AVPF: punkty emerytalne nawet za prowadzenie domu

Dla rodziców, którzy przez dłuższy czas pozostają w domu lub zarabiają bardzo mało, we Francji funkcjonuje tzw. regulacja AVPF. Osoby spełniające jej warunki otrzymują kredyt nawet czterech kwartałów rocznie — tak jakby opłacały składki od kwoty minimalnego wynagrodzenia ustawowego.

Zaliczone w ten sposób okresy działają podwójnie: zwiększają zarówno łączny staż ubezpieczeniowy, jak i średni dochód, od którego wyliczana jest późniejsza emerytura. Dla kobiet, które przez kilka lat zajmowały się wyłącznie wychowaniem dzieci, to mechanizm chroniący przed całkowitą luką emerytalną.

Co matki powinny teraz konkretnie zrobić

Kobiety, które mogą skorzystać z nowych przepisów, nie powinny czekać, aż decyzja emerytalna sama pojawi się w skrzynce pocztowej. Wczesna weryfikacja pozwala wykryć luki i uzupełnić brakujące dokumenty w odpowiednim czasie.

• Sprawdź historię ubezpieczeniową: czy wszystkie dzieci są wpisane? Czy daty urodzenia i okresy wychowania są prawidłowe?
• Zweryfikuj urlopy rodzicielskie: czy zostały poprawnie uwzględnione, włącznie z ewentualnymi roszczeniami AVPF?
• Przemyśl strategię przejścia: czy emerytura progresywna albo dłuższa praca dla uzyskania super-bonusu są w Twoim przypadku opłacalne?

Szczególnie problematyczne bywają przerwy z pracą dorywczą, zatrudnieniem poniżej określonych progów zarobkowych czy nieformalną opieką nad bliskim w rodzinie. Właśnie tam najczęściej brakuje okresów ubezpieczeniowych, których nie da się już odtworzyć. Kto ma jeszcze kilka lat do emerytury, może przynajmniej częściowo nadrobić te zaległości — stawiając na pełny etat albo lepiej płatną pracę w niepełnym wymiarze.

Pozostaje pytanie, jak bardzo nowa formuła obliczeniowa faktycznie podniesie świadczenia. Wcześniejsze szacunki wskazują, że wiele matek — zwłaszcza z dwojgiem lub więcej dzieci — odczuje wyraźną poprawę. Szczególnie tam, gdzie lata przy dzieciach zbiegły się z wyraźnie niższym wynagrodzeniem, nowa średnia z 23 lub 24 najlepszych lat powinna dać odczuwalny efekt.