Popularny termin znika z półek – inne mogą pozostać
W Brukseli negocjatorzy Parlamentu Europejskiego i państw członkowskich doszli do porozumienia w sprawie nowych przepisów dotyczących oznaczania zamienników mięsa. W centrum uwagi znalazło się jedno słowo, które przez ostatnie lata masowo pojawiało się na opakowaniach w supermarketach i produktach start-upów – i które wkrótce prawdopodobnie zniknie z unijnego rynku.
Co dokładnie ma zostać zakazane
Sedno politycznego kompromisu jest następujące: określenie „stek" w połączeniu z produktami czysto roślinnymi ma zostać usunięte z obrotu handlowego. Kto formuje tofu, białko grochu lub soję w płaski, przypominający mięso kawałek, nie będzie już mógł sprzedawać go jako „stek warzywny" ani „stek roślinny".
UE chce zapobiec sytuacji, w której pojęcia tradycyjnie zarezerwowane dla mięsa są przenoszone jeden do jednego na roślinne alternatywy.
Bruksela podąża tym samym ścieżką, której od dłuższego czasu domagają się niektóre rządy krajowe. Przede wszystkim organizacje branżowe reprezentujące hodowlę zwierząt i przemysł mięsny od lat skarżą się na „wprowadzanie konsumentów w błąd", gdy produkty niezawierające ani grama mięsa noszą nazwy takie jak stek czy sznycel.
Dlaczego kiełbaski i burgery zostają nienaruszone
Wielu zaskoczy fakt, że inne nazwy produktów pozostają bez zmian. Zgodnie z aktualnym kompromisem producenci roślinnych alternatyw mogą nadal wprowadzać swoje wyroby do obrotu jako:
- Kiełbaska wegańska lub wegetariańska
- Veggie-bratwurst (roślinna kiełbasa grillowa)
- Veggie-burger lub wegański burger
- Roślinny kotlet lub klops
Również określenia takie jak „wegetariańskie wędliny" czy „roślinne klopsiki" nie są w tej debacie pod tak dużą presją jak słowo „stek".
Myśl polityczna stojąca za tym rozróżnieniem jest prosta: pojęcia takie jak „burger" czy „kiełbasa" od dawna nie opisują już wyłącznie mięsa. W wielu krajach kotlety warzywne i placki zbożowe w bułce istnieją od dziesięcioleci. Konsumenci kojarzą te nazwy raczej z formą, sposobem przygotowania i zastosowaniem w kuchni – niekoniecznie z mięsem zwierzęcym.
Tło: walka o władzę nad słowami
Spór o nazewnictwo to coś więcej niż kłótnia o etykiety. Ujawnia on, jak zaciekle tradycyjne lobby rolnicze i prężnie rozwijająca się branża białka roślinnego walczą o udziały w rynku.
Przedstawiciele przemysłu mięsnego argumentują:
- Słowo „stek" od dziesięcioleci jest wyraźnie kojarzone z wołowiną i innymi rodzajami mięsa.
- Produkty roślinne korzystają z prestiżu oryginału, używając tego terminu.
- Takie oznaczenia mogą dezorientować klientów, zwłaszcza starszych.
Producenci roślinnych alternatyw odpierają te zarzuty:
- Opakowania i tak są wyraźnie oznaczone jako „wegańskie" lub „wegetariańskie".
- Konsumenci nie są naiwni i potrafią doskonale odróżnić produkty.
- Znane nazwy ułatwiają przejście na inne produkty i orientację na półce sklepowej.
Nowym kompromisem instytucje UE częściowo przyznają rację stronie mięsnej, nie hamując przy tym ogólnego rozwoju rynku roślinnych alternatyw.
Co zmienia się dla konsumentów w codziennym życiu
Dla osób regularnie sięgających po produkty roślinne decyzja oznacza przede wszystkim jedno: trzeba będzie przyzwyczaić się do nowych nazw. Sam produkt w ladzie chłodniczej zmieni się prawdopodobnie znacznie mniej niż jego opakowanie.
Roślinne sznycelki pozostają roślinne – jedynie słowo „stek" musi zniknąć z etykiety.
Supermarkety i producenci mogą w przyszłości sięgnąć po takie określenia jak:
- „roślinny pasek filetowy"
- „medalion warzywny"
- „medalion proteinowy"
- „plaster veggie"
Możliwe jest również, że na znaczeniu zyskają fantazyjne nazwy własne – podobnie jak w przypadku batonów musli czy przekąsek, które często posługują się markowymi określeniami zamiast klasycznych nazw produktów.
Jakich dalszych przepisów można spodziewać się ze strony UE
Osiągnięty kompromis między Parlamentem a państwami członkowskimi tworzy jedynie ramy polityczne. W nadchodzących miesiącach prawnicy i eksperci administracyjni muszą opracować konkretne sformułowania rozporządzenia.
Prawdopodobnie zostaną dokładnie określone:
- Które pojęcia uznaje się za „typowe dla mięsa".
- Czy istniejące produkty otrzymają okresy przejściowe.
- Jakie kary grożą za naruszenia przepisów.
Organizacje branżowe nie spodziewają się natychmiastowych zmian na półkach. Zwykle obowiązuje okres przejściowy od roku do dwóch lat, aby producenci mogli dostosować projekty opakowań, materiały reklamowe i sklepy internetowe.
Czy nowe przepisy kolidują z celami klimatycznymi i zmianą nawyków żywieniowych?
Dyskusja o nazewnictwie dotyka również szerszych kwestii. Wiele krajów UE realizuje politykę ograniczenia spożycia mięsa w trosce o klimat i zdrowie publiczne. Eksperci ds. żywienia zdecydowanie zalecają spożywanie większej ilości roślin strączkowych i białka roślinnego.
Krytycy nowych przepisów ostrzegają: zakaz najbardziej atrakcyjnych nazw pośrednio hamuje właśnie te produkty, które mają ułatwiać bardziej zrównoważone odżywianie. Innymi słowy – gdy „stek warzywny" nagle staje się nieporęcznym „roślinnym medalonem proteinowym", mniej osób spontanicznie po niego sięga.
Zwolennicy zmian nie zgadzają się z tym. Wskazują, że prawdziwa innowacja nie definiuje się przez stare pojęcia. Kto oferuje dobry produkt, może wypromować własne nazwy – podobnie jak od dawna robią to marki z segmentu ekologicznego.
Co to oznacza dla producentów z rynku polskiego i europejskiego
Producenci eksportujący swoje wyroby do innych krajów UE powinni jak najwcześniej zapoznać się z nadchodzącymi wymogami. Nawet jeśli przepisy krajowe jeszcze nie zostały dostosowane, jednolity rynek będzie z czasem wymagał spójnych zasad.
W praktyce oznacza to dla firm:
- Przegląd asortymentu i opakowań: gdzie pojawia się słowo „stek"?
- Opracowanie nowych nazw produktów i ich weryfikacja prawna.
- Przygotowanie marketingu i komunikacji z klientami, aby uniknąć dezorientacji.
Szczególnie start-upy z branży spożywczej często posługują się kreatywnymi, niekiedy odważnymi określeniami. Daje im to przewagę nad markami, które mocno postawiły na klasyczne pojęcia mięsne.
Co tak naprawdę kryje się za słowami stek, burger i kiełbasa
Warto przyjrzeć się różnicom językowym. „Stek" tradycyjnie oznacza kawałek mięsa – najczęściej wołowego, stosunkowo naturalnego, bez osłonek i wypełniaczy. Za tym słowem stoi cała tożsamość kulturowa: grillowanie, restauracje steakhouse, konkretne stopnie wysmażenia.
„Burger" z kolei opisuje raczej danie w bułce. Kotlet może być z mielonego mięsa, ale równie dobrze z fasoli, soczewicy lub soi. Wiele osób mówi dziś zupełnie naturalnie o „burgerze warzywnym" czy „burgerze falafel", nie myśląc ani przez chwilę o wołowinie.
„Kiełbasa" to natomiast pojęcie zbiorowe. Obejmuje różne rodzaje – i od lat funkcjonują na rynku kiełbaski sojowe czy placki w jelicie. W codziennym użyciu coraz bardziej utrwala się przekonanie, że chodzi przede wszystkim o formę i zastosowanie produktu, niekoniecznie o składniki zwierzęce.
Szanse i zagrożenia dla branży roślinnej
Dla producentów wegańskich i wegetariańskich wyrobów zmiana niesie ze sobą realne ryzyko: rozpoznawalność produktów spada, gdy dobrze znane nazwy znikają. Jednocześnie otwiera się okno na nowe strategie budowania marek.
Kto zareaguje mądrze, może wyróżnić się z tłumu dzięki zapadającym w pamięć nazwom własnym. Przykładem są ugruntowane marki, których nazwy produktów dawno weszły do powszechnego języka jako określenia gatunkowe. Podobne efekty mogą pojawić się w segmencie alternatyw mięsnych, jeśli firmy postawią silniej na oryginalne nazwy zamiast klasycznych pojęć mięsnych.
Dla konsumentów najważniejsze pozostaje to, co znajduje się w produkcie – nie to, jak dokładnie brzmi etykieta. Spojrzenie na listę składników oraz zawartość białka i soli często powie więcej o jakości i wartości zdrowotnej niż jakikolwiek, nawet najbardziej kontrowersyjny, nazwa produktu.
