Dlaczego krótki strumień wody nie czyści truskawek naprawdę dokładnie

Truskawki należą do najbardziej zanieczyszczonych owoców

Sezon truskawkowy w pełni, sklepowe opakowania wyglądają zachęcająco, a sięgnięcie po kran to niemal odruch. Szybkie opłukanie i gotowe – tak myśli większość z nas. Problem w tym, że właśnie ten codzienny rytuał, według licznych badań, ledwo wystarcza do usunięcia pozostałości środków ochrony roślin. Kto myje truskawki w ten sposób, spożywa znacznie więcej chemicznych śladów, niż by chciał.

Truskawki od lat zajmują czołowe miejsca w międzynarodowych zestawieniach owoców o najwyższym stężeniu pestycydów. W Stanach Zjednoczonych niezmiennie figurują na szczycie listy tzw. „Brudnej Dwunastki" – zestawienia dwunastu najbardziej skażonych gatunków owoców i warzyw.

Analizy amerykańskiego Departamentu Rolnictwa ujawniły niepokojące dane:

• 99 procent próbek konwencjonalnych truskawek zawierało przynajmniej jeden pestycyd
• Około 30 procent wykazywało obecność dziesięciu lub więcej różnych pozostałości
• Niektóre próbki zawierały ponad dwadzieścia różnych substancji czynnych

Wśród typowych przykładów wymienia się fungicydy takie jak karbendazym czy insektycydy jak bifentryna, wykrywane w znacznej części badanych próbek. Wiele z tych substancji jest dopuszczonych do użytku, jednak nie znikają one po kilku sekundach pod bieżącą wodą.

Truskawki po opłukaniu wyglądają czysto – ale pod względem chemicznym często takie nie są.

Dlaczego sama woda tak mało daje

Intuicyjne „przetrzymanie pod kranem" usuwa co prawda widoczne okruszki i ziarnka piasku, ale problemu w zasadzie nie rozwiązuje. Nowoczesne środki ochrony roślin są celowo projektowane tak, by przetrwać deszcz, systemy nawadniające i poranną rosę. Wiele z nich ma charakter lipofilowy – przylegają do woskowej warstwy pokrywającej powierzchnię owocu.

Badania przeprowadzone na Uniwersytecie Massachusetts wykazały, że czysta woda z kranu usuwa przeciętnie zaledwie 10–20 procent wykrywalnych pozostałości – i to głównie tych lepiej rozpuszczalnych w wodzie. Reszta uparcie trzyma się maleńkich nasion i zagłębień na powierzchni truskawki.

Do tego dochodzi kolejny błąd, który wiele osób popełnia z przyzwyczajenia: truskawki są najpierw oczyszczane, czyli pozbawiane szypułek, a dopiero potem myte. Przez to w owocu otwierają się drobne kanaliki prowadzące prosto do wnętrza. Woda wraz z rozpuszczonymi zanieczyszczeniami może wnikać głębiej, zamiast pozostawać na powierzchni.

Znacznie skuteczniejsza metoda: kąpiel w sodzie oczyszczonej

Zdecydowanie efektywniejsze od strumienia wody jest moczenie truskawek w roztworze sody oczyszczonej – dostępnej w każdym sklepie spożywczym pod nazwą „soda bikarbonowa" lub „soda oczyszczona". Chodzi o zwykły, spożywczy proszek, a nie żaden agresywny środek czyszczący.

Lekko zasadowe pH takiego roztworu atakuje wiązania cząsteczek niektórych pestycydów z powierzchnią owocu. Dzięki temu substancje te łatwiej się oddzielają, nie niszcząc przy tym owocu. W eksperymentach przeprowadzonych na jabłkach udało się zredukować nawet do 90 procent powierzchniowych pozostałości, gdy owoce leżały przez kilka minut w takim roztworze.

Jak prawidłowo myć truskawki – krok po kroku

Na co dzień wystarczy prosta, przejrzysta procedura:

• Napełnić dużą miskę zimną wodą (około 1 litra).
• Wsypać czubatą łyżkę sody oczyszczonej i mieszać do rozpuszczenia.
• Włożyć nieuszkodzone truskawki razem z szypułkami do roztworu.
• Delikatnie poruszyć owocami, żeby roztwór dotarł do każdej strony.
• Odstawić na 10–15 minut.
• Ostrożnie wyjąć truskawki i przepłukać pod bieżącą wodą przez około 30 sekund.
• Osuszyć na czystej ściereczce kuchennej lub papierowym ręczniku.
• Dopiero teraz usunąć szypułki, pokroić owoce lub od razu zjeść.

W porównaniu z szybkim opłukaniem ilość wykrywalnych pozostałości wielu substancji drastycznie spada. Szczególnie skutecznie można usunąć cząsteczki tkwiące w zagłębieniach przy nasionach.

Ocet, woda solna, bio – co naprawdę działa?

Soda oczyszczona to nie jedyna opcja. Tradycyjnie truskawki lądują u wielu osób w wodzie z octem lub letniej wodzie z solą. Różne badania pokazują mniej więcej następujący obraz:

• Woda z octem (1 część białego octu na 5 części wody) usuwa średnio około 60–70 procent pozostałości.
• Woda solna osiąga około 40–60 procent – w zależności od stężenia i czasu moczenia.
• Sama woda radzi sobie zazwyczaj tylko z 10–20 procentami zanieczyszczeń.
• Roztwór sody oczyszczonej plasuje się na czele zestawienia i w wielu porównaniach przewyższa pozostałe domowe metody.

Wada octu? Jego zapach potrafi lekko pozostać na owocach, a bardzo delikatne owoce mogą stać się miękkie. Woda solna może nieznacznie zmienić smak. Soda działa łagodniej na powierzchnię i przy właściwym dawkowaniu pozostawia truskawki w dobrej formie i apetycznym wyglądzie.

Przed czym specjaliści jednoznacznie przestrzegają: przed użyciem płynu do naczyń lub domowych środków czyszczących. Nawet jeśli rozpuszczają tłuszcz, ich własne pozostałości na owocu nie są przeznaczone do spożycia. Resztki detergentu na truskawce to nowy problem, nie rozwiązanie.

Truskawki bio: bezpieczniejsze, ale nie wolne od pozostałości

Sięgając po produkty ekologiczne, ograniczamy ryzyko kontaktu z całą mieszaniną syntetycznych pestycydów. Normy i przepisy są surowsze, wiele substancji czynnych jest zakazanych. Mimo to nawet w owocach bio pojawiają się pozostałości – na przykład ze środków dopuszczonych do użytku ekologicznego lub wskutek znoszenia oprysku z sąsiednich pól.

Truskawki bio również zyskują na dokładnej kąpieli w sodzie oczyszczonej – procedura mycia pozostaje taka sama.

Zwłaszcza w przypadku osób wrażliwych lub dzieci warto połączyć świadomy wybór produktu (regionalny, sezonowy, najlepiej ekologiczny) z konsekwentnym myciem. Oba te kroki razem obniżają całkowite obciążenie znacznie skuteczniej niż każdy z nich osobno.

Częste błędy przy myciu i przechowywaniu truskawek

Poza wyborem właściwej metody mycia ważne są też moment wykonania tej czynności i sposób przechowywania owoców:

• Zbyt długie przechowywanie: truskawki psują się szybko. Im dłużej leżą, tym łatwiej pojawia się pleśń – niezwiązana z pestycydami, ale równie niepożądana.
• Mycie zaraz po zakupie i wkładanie do lodówki: wilgoć sprzyja pleśnieniu. Lepiej myć bezpośrednio przed jedzeniem.
• Przechowywanie uszkodzonych owoców razem z resztą: zgniecione lub spleśniałe truskawki należy od razu wyjmować. Jedna zepsuta sztuka błyskawicznie zaraża pozostałe.

Kto wstawia opakowanie ze sklepu prosto do lodówki, często zostawia w grze brudne spody i wilgoć. Lepiej delikatnie przełożyć truskawki do płaskiego naczynia wyłożonego papierowym ręcznikiem – dzięki temu owoce pozostają suche i ma do nich dostęp powietrze.

Co kryje się za fachowymi nazwami

W analizach laboratoryjnych regularnie pojawiają się nazwy takie jak karbendazym czy bifentryna. Karbendazym należy do grupy fungicydów – czyli środków zwalczających grzyby. Bifentryna to insektycyd. Oba mają za zadanie chronić plony w polu, ale jednocześnie ingerują w procesy biologiczne niemające nic wspólnego ze szkodnikami.

Mierzone ilości zazwyczaj mieszczą się poniżej ustawowych limitów. To oznacza jedynie, że każda substancja rozpatrywana oddzielnie uznawana jest za tolerowaną. W praktyce jednak organizm styka się z wieloma substancjami jednocześnie – z truskawek, innych owoców i kolejnych produktów spożywczych. Dlatego każdy krok zmniejszający całkowite narażenie ma sens.

Praktyczne wskazówki na co dzień

Kto regularnie je truskawki, może wiele zyskać, wprowadzając kilka prostych nawyków:

• Kupować możliwie sezonowo i regionalnie, wybierać krótkie drogi transportu.
• Tam, gdzie pozwala na to budżet, przy mocno obciążonych gatunkach stawiać na produkty ekologiczne.
• Zawsze mieć w domu zapas sody oczyszczonej.
• Myć truskawki tuż przed spożyciem i od razu je zjadać.
• Porcje dla dzieci czyścić ze szczególną starannością.

Kto raz zrozumie, jak mało osiąga szybkie opłukanie pod kranem, na stałe zmienia swój rytuał. Kąpiel w sodzie zajmuje tylko kilka minut, nie zmienia smaku owoców i w mierzalny sposób redukuje chemiczne obciążenie czerwonych owoców. Dzięki temu truskawki pozostają tym, czym być powinny: przyjemnością bez niepotrzebnego posmaku.