Japonia jest zalewana jednorazowymi pieluchami, a nowa metoda recyklingu ma zamienić ten rosnący problem odpadów w cenne surowce.
W kraju, gdzie społeczeństwo gwałtownie się starzeje, sterty zużytych pieluch rosną z każdym rokiem. Japoński producent przekonuje, że znalazł sposób na przetwarzanie brudnych pieluch w nowe, czyste produkty — i zmienia tym samym spojrzenie na to, co dotąd uchodziło za czysty odpad.
Eksplozja zużycia pieluch napędzana starzeniem się społeczeństwa
Japonia starzeje się szybciej niż niemal jakikolwiek inny kraj na świecie. Widać to nie tylko w statystykach demograficznych, ale też bardzo dosłownie — w strumieniu odpadów. Choć wiele osób wciąż kojarzy pieluchy z niemowlętami, japoński rynek zdominowany jest coraz bardziej przez produkty dla dorosłych.
W 2024 roku Japonia wyprodukowała szacunkowo 9,6 miliarda pieluch i produktów ochronnych dla dorosłych, podczas gdy pieluch niemowlęcych było około 8 miliardów. Popyt na produkty przeciw nietrzymaniu moczu stale rośnie, a liczba urodzeń spada. Samorządy muszą więc radzić sobie z coraz większymi ilościami zużytych odpadów higienicznych.
Według japońskiego producenta Unicharm, do 2030 roku kraj będzie wyrzucał rocznie około 2,6 miliona ton zużytych pieluch. W 2020 roku było to jeszcze około 2,2 miliona ton. Większość trafia do spalarni lub na składowiska, co obciąża zarówno gospodarkę odpadami, jak i i tak już ograniczone przestrzenie.
Japonia spodziewa się, że w ciągu dekady będzie rocznie pozbywać się 2,6 miliona ton zużytych pieluch — głównie pochodzących od osób starszych.
Światowy precedens: ze starej pieluchy w nową
Unicharm zaprezentował proces recyklingu określany jako światowy ewenement. Nie chodzi tylko o ponowne wykorzystanie części składowych pieluchy — cały system zbudowany jest jako zamknięty obieg: ze starych pieluch mają powstawać zupełnie nowe.
Do tej pory zużyte jednorazowe pieluchy mogły po przetworzeniu służyć jako surowiec do produkcji papieru toaletowego, ale nie wracały do obiegu jako gotowy produkt pieluchowy. Właśnie tę granicę Unicharm próbuje teraz przekroczyć.
Jak technicznie wygląda recykling pieluch?
Podstawą obecnego systemu jest tzw. pulpa — najważniejszy, bogaty w włókna składnik pieluchy. To ona pochłania wilgoć i nadaje pieluszce objętość. W nowym procesie wygląda to z grubsza następująco:
- zbieranie zużytych pieluch poprzez specjalne strumienie odpadów
- mechaniczne rozdrabnianie i separacja poszczególnych materiałów
- mycie i sortowanie na pulpę, tworzywa sztuczne i absorbujące granulki chemiczne
- obróbka pulpy ozonem w celu dezynfekcji, eliminacji zapachów i wybielania
- przetwarzanie czystej pulpy na surowiec bazowy do produkcji nowych pieluch
Dzięki zastosowaniu ozonu pulpa jest gruntownie odkażana, co nie daje żadnych szans drobnoustrojom chorobotwórczym. Jednocześnie zabieg usuwa nieprzyjemne zapachy i przebarwienia. Efekt końcowy jest zaskakująco zbliżony do świeżej pulpy, która normalnie trafia do fabryk wprost z przemysłu papierniczego.
Oczyszczanie ozonem zmienia strumień brudnej pulpy pieluchowej w sterylny surowiec bazowy, który śmiało może konkurować z nowym materiałem.
Pilotażowe projekty w przepełnionych gminach
System recyklingu jest obecnie testowany w dwóch gminach w południowej prefekturze Kagoshima. Miejscowości te od lat borykają się z przepełnionymi spalarniami i ograniczoną pojemnością składowisk dla odpadów resztkowych.
Dzięki wdrożeniu własnego procesu recyklingu pieluch gminy twierdzą, że są w stanie przetworzyć nawet 80 procent wszystkich swoich odpadów — to mniej więcej czterokrotnie więcej niż wynosi krajowa średnia w Japonii. Znaczna część tego wyniku wynika właśnie z oddzielnego przetwarzania pieluch, które normalnie stanowią pokaźny udział w odpadach resztkowych domów opieki i gospodarstw domowych.
Dlaczego akurat te gminy przodują w tej dziedzinie
Zaangażowane miejscowości mają relatywnie dużo seniorów i placówek opiekuńczych, przez co ilość zużytych pieluch przypadająca na jednego mieszkańca jest wysoka. Lokalne władze są więc szczególnie zmotywowane, by zająć się tym specyficznym strumieniem odpadów.
Pilotaż działa jak mini-ekosystem: zbieranie, przetwarzanie i produkcja nowego materiału odbywają się w większości w obrębie tego samego regionu. To obniża koszty transportu i ułatwia pozyskanie akceptacji mieszkańców oraz organizacji opiekuńczych.
Cele na 2028 i 2030 rok
Unicharm koncentruje się na początku na pulpie. Kolejnym krokiem ma być to, by do 2028 roku z pieluch odzyskiwano również tworzywa sztuczne i superabsorbujące granulki, które posłużą jako surowce do nowych produktów.
Oznaczałoby to, że cała pieluszka mogłaby w zasadzie zostać ponownie wykorzystana bez utraty cennych materiałów. W teorii daje to znaczne oszczędności w zakresie zużycia włókien drzewnych, produktów ropopochodnych i energii potrzebnej do spalania odpadów.
| Rok | Przewidywana ilość wyrzucanych pieluch (mln ton) |
|---|---|
| 2020 | 2,2 |
| 2030 (prognoza) | 2,6 |
W temat zaangażował się również japoński rząd. Cel krajowy zakłada, że do 2030 roku co najmniej 100 spośród ponad 1700 gmin w kraju będzie aktywnie zajmować się recyklingiem pieluch lub przynajmniej oficjalnie otworzy debatę na ten temat.
Tokio chce, by docelowo co najmniej jedna na siedemnaście gmin aktywnie stawiała na recykling pieluch.
Co to oznacza dla środowiska i sektora opieki?
Korzyści dla środowiska mogą być znaczące. Jednorazowe pieluchy składają się z wielu warstw plastiku, pulpy i granulek chemicznych. Jeśli ta masa trafia bezpośrednio do spalenia, tracone są wszystkie surowce, a do atmosfery emitowany jest dodatkowy CO₂. Odzyskanie choćby części składników zmniejsza presję na spalarnie i ogranicza wydobycie nowych surowców.
Dla placówek opiekuńczych i samorządów rozwiązanie to może być także atrakcyjne finansowo. Spalanie odpadów i transport są kosztowne — szczególnie w kraju, gdzie wiele miast dysponuje ograniczoną przestrzenią i zmaga się z wysokimi kosztami energii. Jeśli recykling pieluch zadziała na skalę masową, umowy ze spalarniami mogą być mniejsze, a pozyskany materiał sam w sobie zyska wartość rynkową.
Warunkiem jest jednak sprawna logistyka. Pieluchy muszą być zbierane osobno — prawdopodobnie w oddzielnych pojemnikach lub specjalnych workach przeznaczonych dla szpitali, domów opieki i gospodarstw domowych z osobami wymagającymi opieki. Wymaga to zmiany nawyków i jasnych umów z firmami zajmującymi się odbiorem odpadów.
Czy inne kraje pójdą w ślady Japonii?
Wiele krajów europejskich zmaga się z podobnymi wyzwaniami dotyczącymi materiałów do pielęgnacji przy nietrzymaniu moczu i pieluch niemowlęcych. Duże organizacje opiekuńcze i żłobki wytwarzają codziennie kilogramy jednorazowych pieluch. Inicjatywy recyklingowe wprawdzie istnieją, ale zazwyczaj pozostają na małą skalę.
Gdy japońska technologia sprawdzi się w praktyce i stanie się przystępna cenowo, inne kraje będą mogły przejąć to podejście. Największe wyzwanie nie leży wtedy nawet w samej technice, lecz w stworzeniu oddzielnej struktury zbiorczej i przekonaniu gmin oraz placówek opiekuńczych do udziału w systemie.
Rolę odgrywa też kultura. W niektórych krajach wciąż żywe jest przekonanie, że pieluchy są na tyle nieczyste, że jedynie spalanie jest bezpiecznym rozwiązaniem. Przejrzysta informacja na temat higieny, sterylizacji i kontroli jakości przetworzonych produktów ma wtedy ogromne znaczenie. Gdy jasne stanie się, że nowe pieluchy są równie bezpieczne i czyste jak te wykonane w całości z nowego materiału, szanse na szeroką akceptację znacząco wzrosną.
Czego mogą spodziewać się konsumenci i profesjonaliści?
Dla rodziców i opiekunów w krótkim terminie niewiele się zmieni — jednorazowa pielucha pozostanie taka, jaka jest teraz. Innowacja tkwi przede wszystkim w zapleczu łańcucha: w tym, co dzieje się z produktem po jego użyciu. Temat ten może jednak w nadchodzących latach coraz częściej pojawiać się w rozmowach o zrównoważonej opiece i gospodarce o obiegu zamkniętym.
Placówki opiekuńcze mogą już teraz zastanowić się nad:
- ilością pieluch zużywanych i odbieranych rocznie
- tym, czy selektywna zbiórka jest praktycznie wykonalna w ich lokalizacji
- obowiązującymi umowami z firmami zajmującymi się przetwarzaniem odpadów i możliwością przeprowadzenia pilotażu
- tym, jak wyjaśnić klientom i ich rodzinom nowe trasy odbioru odpadów
Dla decydentów japońskie podejście stanowi konkretny przykład tego, jak uciążliwy strumień odpadów można przekształcić w strumień surowców. W połączeniu z innymi działaniami — takimi jak zapobieganie nietrzymaniu moczu tam, gdzie to możliwe, oraz mądrzejsze wykorzystanie materiałów — recykling pieluch może stać się stałym filarem polityki odpadowej.
Osoby pracujące nad zrównoważoną opieką lub gospodarką cyrkulacyjną widzą w japońskim eksperymencie ciekawy przypadek testowy. Pokazuje on, że nawet najbardziej kłopotliwe rodzaje odpadów — jak zużyte pieluchy — nie muszą być końcem drogi, o ile inwestuje się w technologię, logistykę i zdolność do przekonania zarówno obywateli, jak i instytucji.
