Co się dzieje: reforma emerytalna tymczasowo wstrzymana
Francja na nowo rozrysowała harmonogram wcześniejszych emerytur dla osób z długim stażem pracy. Szczególnie dotyka to ludzi urodzonych między 1965 a 1970 rokiem, którzy zaczęli pracować przed dwudziestym rokiem życia. Niekiedy chodzi tylko o jeden miesiąc, czasem o trzy — ale ta różnica może oznaczać tysiące euro więcej lub mniej na koncie.
Francuski rząd częściowo „zamroził" reformę emerytalną z 2023 roku za pośrednictwem ustawy o zabezpieczeniu społecznym na rok 2026. Efekt jest taki, że planowane dalsze podwyższanie ustawowego wieku emerytalnego zostało tymczasowo wstrzymane, a zasady wcześniejszego przechodzenia na emeryturę po długiej karierze zawodowej ulegną zmianie.
We Francji system ten nosi nazwę „retraite anticipée pour carrière longue", czyli wcześniejsza emerytura za długą karierę. Osoby, które zaczęły pracować przed 20. urodzinami i zgromadziły odpowiednią liczbę ubezpieczonych kwartałów, nadal mogą zakończyć aktywność zawodową wcześniej niż wynika to ze standardowego wieku emerytalnego.
Nowe zasady wchodzą w życie 1 września 2026 roku i dotyczą przede wszystkim osób urodzonych między 1965 a 1970 rokiem, które wcześnie weszły na rynek pracy.
Zmiany zostały zapisane w projekcie dekretu oraz w tabelach francuskiej instytucji emerytalnej Assurance retraite. Doradcy emerytalni i internetowe kalkulatory korzystają już z tych danych, choć wciąż możliwe są niewielkie korekty.
Nowy wiek emerytalny według roku urodzenia: kto zyskuje miesiące?
Dla osób, które zaczęły pracować przed 20. rokiem życia, obowiązywać będą następujące minimalne wieki uprawniające do wcześniejszej emerytury za długą karierę:
- urodzeni w 1964 roku: 60 lat i 6 miesięcy
- urodzeni od 1 stycznia do 30 listopada 1965 roku: 60 lat i 9 miesięcy
- urodzeni między 1 a 31 grudnia 1965 roku: 60 lat i 8 miesięcy
- urodzeni w 1966 roku: 60 lat i 9 miesięcy
- urodzeni w 1967 roku: 61 lat
- urodzeni w 1968 roku: 61 lat i 3 miesiące
- urodzeni w 1969 roku: 61 lat i 6 miesięcy
- urodzeni w 1970 roku: 61 lat i 9 miesięcy
Najbardziej zauważalne zmiany dotyczą młodszych roczników. Osoby urodzone w latach 1966–1970 zyskują według nowego harmonogramu trzy miesiące w porównaniu z planem z 2023 roku. Osoby urodzone w grudniu 1965 roku zyskują jeden miesiąc.
Dla rocznika 1964 i większości osób z 1965 roku nic się nie zmienia. Powód jest techniczny, ale kluczowy: w momencie wejścia w życie nowych przepisów osoby te osiągną lub niemal osiągną swój pierwotny wiek wcześniejszej emerytury.
Jedynie osoby urodzone 1 grudnia 1965 roku lub później mogą skorzystać z obniżonego wieku uprawniającego do wcześniejszej emerytury za długą karierę.
Tak wynika z projektu dekretu, na który powołują się francuskie media. Granica 1 grudnia 1965 roku rozstrzyga więc, kto nadal podlega „staremu" zaostrzeniu, a kto odzyskuje nieco więcej elastyczności.
Nie tylko data urodzin, lecz przede wszystkim data uruchomienia świadczenia
Istnieje tu ważne nieporozumienie: liczy się nie tylko moment osiągnięcia danego wieku, ale przede wszystkim data, od której emerytura faktycznie zaczyna być wypłacana. Brzmi jak drobny szczegół — a jednak ten właśnie szczegół może kosztować lub przysporzyć ów wywalczony miesiąc.
Przykład 1: czerwiec 1965 — brak korzyści
Wyobraź sobie osobę urodzoną w czerwcu 1965 roku, spełniającą warunki wcześniejszej emerytury za długą karierę. Jej minimalny wiek wynosi 60 lat i 9 miesięcy, co przypada na marzec 2026 roku.
Jeśli emerytura zostanie uruchomiona 1 kwietnia 2026 roku, nastąpi to przed 1 września 2026 roku. Tymczasowe zamrożenie nie przyniesie żadnego efektu i granica wiekowa nie zostanie obniżona.
Przykład 2: 15 grudnia 1965 — miesiąc zysku dzięki odpowiedniemu terminowi
Weźmy osobę urodzoną 15 grudnia 1965 roku. Nowy minimalny wiek wynosi 60 lat i 8 miesięcy, co przypada mniej więcej na połowę sierpnia 2026 roku.
Jeśli ta osoba uruchomi emeryturę 1 sierpnia 2026 roku, wciąż obowiązuje stary harmonogram. Wybierając datę 1 września 2026 roku lub późniejszą, trafi dokładnie w nowy reżim — i będzie mogła zakończyć pracę wcześniej, niż przewidywała reforma z 2023 roku.
To moment, w którym zaczyna być wypłacane świadczenie, a nie samo osiągnięcie odpowiedniego wieku, decyduje o tym, czy skorzystasz z nowego harmonogramu.
Ile kwartałów pracy trzeba mieć na koncie?
Oprócz rozpoczęcia pracy przed 20. rokiem życia ogromną rolę odgrywa długość kariery zawodowej. Francja posługuje się pojęciem trymestrów, czyli ubezpieczonych kwartałów. Wymagana ich liczba różni się w zależności od roku urodzenia:
- 1964 rok: 170 trymestrów
- 1 stycznia – 30 listopada 1965: 170 trymestrów
- 1–31 grudnia 1965: 171 trymestrów
- 1966–1970: 172 trymestry
Nie każdy kwartał jest liczony w ten sam sposób. Francuskie przepisy koncentrują się przede wszystkim na faktycznie przepracowanych i ubezpieczonych kwartałach. Zalicza się do nich między innymi:
- standardowe okresy zatrudnienia z odprowadzanymi składkami emerytalnymi
- urlop macierzyński lub ojcowski
- umowa o naukę lub inne płatne formy kształcenia zawodowego
- obowiązkowa służba wojskowa
Okresy bezrobocia są bardziej problematyczne. W tej konkretnej regulacji nie zawsze są wliczane do wymaganego stażu. Może się więc zdarzyć, że ktoś, kto zaczął pracować wcześnie, i tak przejdzie na emeryturę później, niż się spodziewał — bo lata bez pracy nie podsuwały licznika do przodu.
Emerytura uzupełniająca Agirc-Arrco: bez potrącenia za wiek
Oprócz systemu podstawowego Francja dysponuje uzupełniającym systemem emerytalnym dla pracowników sektora prywatnego, czyli Agirc-Arrco. Ma on istotny wpływ na miesięczną kwotę, która trafia na konto emeryta.
Dobra wiadomość dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury za długą karierę: gdy system podstawowy uzna długą karierę i spełnione zostaną wymogi wiekowe oraz kwartałowe, Agirc-Arrco automatycznie dołącza do tego uprawnienia. Świadczenie uzupełniające jest wówczas wypłacane bez potrącenia z tytułu wieku.
Kto oficjalnie posiada długą karierę w rozumieniu systemu podstawowego, może uruchomić emeryturę uzupełniającą bez dodatkowego pomniejszenia świadczenia.
Dla osób zastanawiających się, czy nie warto popracować jeszcze rok, by uniknąć potrącenia z emerytury uzupełniającej, może to być decydujący argument przemawiający za wcześniejszym zakończeniem aktywności zawodowej.
Niepewność po 2027 roku: to nie jest ostatnie słowo
Obowiązujący harmonogram dla roczników 1965–1970 opiera się na projekcie dekretu, który nie został jeszcze opublikowany w oficjalnym dzienniku ustaw. Drobne korekty są więc nadal możliwe. Francuskie instytucje emerytalne, takie jak Assurance retraite, korzystają już z tych tabel w swojej komunikacji i narzędziach do obliczeń.
Dochodzi do tego czynnik polityczny. Zamrożenie reformy obowiązuje co najmniej do wyborów prezydenckich w 2027 roku. Po tym głosowaniu możliwe są trzy główne scenariusze:
- obecny „wstrzymany" harmonogram zostanie przedłużony i pozostanie w mocy;
- pierwotny, bardziej restrykcyjny kalendarz z 2023 roku zostanie wznowiony;
- wypracowany zostanie nowy kompromis z odmiennymi wiekami i warunkami.
Dla osób będących w środku kariery zawodowej oznacza to utrudnione planowanie. Doradcy finansowi zalecają dlatego tworzenie symulacji opartych na różnych scenariuszach i zostawianie sobie marginesu bezpieczeństwa. Zwłaszcza dla pracowników transgranicznych lub Polaków, którzy przez długi czas pracowali we Francji, kilka miesięcy różnicy w dacie uruchomienia świadczenia może oznaczać tysiące euro w perspektywie długoterminowej.
Co możesz teraz zrobić, jeśli urodziłeś się w tych latach?
Jeśli urodziłeś się między 1965 a 1970 rokiem i pracowałeś we Francji — przynajmniej przez jakiś czas — możesz podjąć kilka konkretnych kroków. Zwróć się do Assurance retraite o zestawienie zgromadzonych kwartałów i sprawdź, które okresy są uwzględniane w kontekście długiej kariery. Pamiętaj o umowach o naukę, służbie wojskowej i urlopach rodzicielskich.
Następnie oblicz, kiedy osiągniesz wymagany wiek oraz niezbędną liczbę kwartałów. Wypróbuj w symulacji różne daty uruchomienia emerytury wokół 1 września 2026 roku i sprawdź, jak wpływają one na Twoje prawo do wcześniejszego świadczenia. Przesunięcie o jeden miesiąc może zadecydować o tym, czy w ogóle skorzystasz z regulacji dotyczącej długiej kariery.
Dla Polaków wracających z Francji dochodzi jeszcze kwestia koordynacji z polskim systemem emerytalnym i ewentualnymi pracowniczymi świadczeniami uzupełniającymi. Międzynarodowi doradcy emerytalni od lat podkreślają, że staranne gromadzenie dokumentacji — odcinków wypłat, umów, dowodów odbycia nauki zawodowej — procentuje w momencie ubiegania się o emeryturę.
Kto już teraz precyzyjnie ustali, jak długo naprawdę pracował i w jakich okresach, będzie lepiej przygotowany do złożenia wniosku. Nowy francuski harmonogram dla długich karier sprawia, że odpowiedni timing i kontrola dokumentów są ważniejsze niż kiedykolwiek dla wszystkich urodzonych między 1965 a 1970 rokiem, którzy wcześnie zaczęli swoją drogę zawodową.
