Codzienna owsianka w centrum uwagi
Coraz więcej osób rozpoczyna poranek od szybkiej porcji instant-owsianki. To wygodne, pozornie zdrowe śniadanie znalazło się teraz pod poważnym znakiem zapytania.
Niemieckie pismo konsumenckie Öko-Test przeprowadziło szczegółowe badania 19 gotowych mieszanek porridge. Wyniki okazały się uspokajające dla większości produktów ekologicznych, ale jednocześnie zapaliły czerwone światło przy niektórych konwencjonalnych wariantach, w których wykryto koktajl środków ochrony roślin oraz substancję objętą zakazem stosowania.
Na czym polegało badanie instant-owsianek?
Owsianka od lat uchodzi za jeden z najzdrowszych wyborów na śniadanie. Dostarcza błonnika, roślinnego białka i minerałów, a przy tym pomaga utrzymać stabilny poziom cukru we krwi. W praktyce jednak wiele osób zamiast po proste płatki sięga po gotowe mieszanki wzbogacone o nasiona, suszone owoce czy aromaty.
To właśnie te produkty trafiły na laboratoryjny stół. Öko-Test zakupił 19 instant-owsianek dostępnych w supermarketach i drogeriach, a następnie sprawdzono je pod kątem:
- pozostałości środków ochrony roślin (pestycydów)
- liczby różnych substancji czynnych w jednym produkcie
- pochodzenia z upraw ekologicznych lub konwencjonalnych
- obecności substancji istotnych dla zdrowia, w tym związków zaburzających gospodarkę hormonalną
Badanie nie ograniczało się wyłącznie do przekroczenia dopuszczalnych norm dla pojedynczych substancji. Kluczowe pytanie brzmiało: ile różnych środków trafia jednocześnie do jednej miski?
Produkty ekologiczne wypadają zaskakująco dobrze
Już pierwsze wyniki przyniosły pewne zaskoczenie: zdecydowana większość badanych produktów posiadała certyfikat ekologiczny. Spośród 19 mieszanek aż 14 miało oznaczenie bio, a jedynie pięć pochodziło z konwencjonalnych upraw.
Produkty ekologiczne uzyskały bardzo pozytywne oceny. Jedenaście z czternastu zbadanych wariantów bio otrzymało najwyższy wynik — „bardzo dobry". Laboratorium nie wykryło w nich żadnych lub jedynie minimalne śladowe ilości pozostałości pestycydów, mieszczące się znacznie poniżej rygorystycznych progów oceny pisma.
Według wyników badania wybór ekologicznej instant-owsianki znacząco zmniejsza ryzyko spożycia mieszaniny różnych środków ochrony roślin.
Konwencjonalne owsianki wypadły wyraźnie słabiej. Żaden z pięciu konwencjonalnych produktów nie osiągnął najwyższej oceny — najlepszy rezultat to dwukrotnie przyznana nota „dobry". W trzech z pięciu wariantów laboratorium jednocześnie wykryło kilka różnych pestycydów.
Koktajl pestycydów w popularnych mieszankach
W trzech konwencjonalnych produktach naukowcy natknęli się na to, co Öko-Test określa mianem „koktajlu pestycydów". W dwóch z nich stwierdzono pozostałości aż sześciu różnych substancji czynnych. Żadna z nich z osobna niekoniecznie przekraczała ustawowe normy, jednak pojawia się wówczas zupełnie inne pytanie: co taka kombinacja substancji robi z ludzkim organizmem w perspektywie długoterminowej?
Najbardziej niepokojącym przykładem była owsianka owocowa marki Seitenbacher. Ten produkt uzyskał ogólną ocenę „niedostateczny" — w mieszance wykryto pozostałości aż dziesięciu różnych pestycydów.
Naukowców niepokoi nie tyle wysokość jednej konkretnej wartości, ile właśnie kumulowanie się wielu substancji naraz.
Badacze podkreślają, że większość wykrytych substancji mieściła się w granicach prawnie dopuszczalnych limitów. Mimo to ostro krytykują takie nagromadzenie środków, ponieważ wzajemne oddziaływanie różnych substancji pozostaje nadal bardzo słabo zbadane.
Substancje zaburzające gospodarkę hormonalną pod lupą
Szczególnie niepokojące są substancje klasyfikowane jako endokrynne disruptory, czyli związki zaburzające układ hormonalny. Öko-Test wskazuje m.in. na cyprodinil i fludioxonil — dwa fungicydy sklasyfikowane w Unii Europejskiej właśnie jako substancje endokrynnie czynne.
Disruptory endokrynne mogą zakłócać procesy zachodzące w układzie hormonalnym — wpływając na regulację hormonów tarczycy, hormonów płciowych czy hormonów stresu. Nawet małe ilości tych substancji budzą poważne wątpliwości naukowców, szczególnie w przypadku małych dzieci i kobiet w ciąży.
W części badanych owsianek wykryto właśnie tego rodzaju substancje. Ich współwystępowanie z innymi pozostałościami potęguje niepokój ekspertów: nikt nie wie dokładnie, jak codzienne, długotrwałe spożywanie takich mieszanek wpływa na zdrowie człowieka.
Skąd biorą się pestycydy w owsiankach?
W Niemczech, podobnie jak w całej Unii Europejskiej, dopuszczonych jest szacunkowo około 1000 środków ochrony roślin. Stosuje się je w walce z owadami, grzybami i chwastami, aby ograniczyć straty w plonach. Zboża takie jak owies są w trakcie uprawy wielokrotnie opryskiwane — na przykład przeciwko grzybom w wilgotne lata.
Podczas żniw, przechowywania i dalszego przetwarzania resztki tych środków mogą pozostawać na ziarnie lub wnikać do jego wnętrza. Nie znikają całkowicie podczas mycia, łuszczenia ani podgrzewania. Suszone owoce i nasiona dodawane do mieszanek owsiankowych zwiększają ryzyko obecności dodatkowych pozostałości, ponieważ każdy składnik ma własną historię uprawy.
Kupując zwykłe płatki owsiane, zazwyczaj wybieramy prostszy produkt. Im więcej dodatków w gotowej mieszance, tym dłuższa lista składników — a co za tym idzie, więcej potencjalnych źródeł pestycydów.
Co możesz zrobić jako konsument?
Wyniki tego badania nie są powodem, by całkowicie rezygnować z owsianki. Wręcz przeciwnie — bogate w błonnik płatki śniadaniowe doskonale wpisują się w zdrową dietę. Kilka świadomych wyborów może jednak znacząco zmniejszyć narażenie na niepożądane substancje.
Zrób owsiankę sam ze sprawdzonych podstawowych składników
Gotowanie owsianki w domu zajmuje zazwyczaj zaledwie kilka minut więcej niż przygotowanie wersji instant. Wystarczy garnek, mleko lub woda i płatki owsiane. Jeśli zależy ci na większej kontroli nad tym, co jesz, zwróć uwagę na:
- ekologiczne płatki owsiane lub otręby owsiane
- mrożone lub świeże owoce sezonowe zamiast mocno słodzonego suszu
- nieprażone, niesolone orzechy i nasiona bez dodatku aromatów
- cynamon, kakao lub wanilię zamiast sztucznych aromatów
Kupując osobne składniki, skracasz łańcuch dostaw. Łatwiej wtedy wybierać produkty z certyfikatami lub o sprawdzonym pochodzeniu, któremu ufasz.
Czytaj etykiety i zwracaj uwagę na certyfikaty
Nawet jeśli decydujesz się na gotowe mieszanki, możesz przeprowadzić kilka prostych kontroli. Krótszy skład zazwyczaj oznacza mniej dodatków smakowych i słodzików. Certyfikat ekologiczny wyraźnie zmniejsza ryzyko obecności chemiczno-syntetycznych środków ochrony roślin.
Czytając etykiety i dokonując świadomych wyborów, możesz zachować wszystkie korzyści zdrowotne owsianki, jednocześnie ograniczając spożycie pestycydów.
Co warto wiedzieć o instant-owsiankach i pestycydach?
Instant-owsianki najczęściej produkuje się z wstępnie gotowanych lub drobniej mielonych płatków owsianych, które szybciej miękną w ciepłym mleku lub wodzie. Producenci dodają do nich suszone owoce, cukier, aromaty, nasiona, a niekiedy również witaminy lub białko. To czyni je wygodnymi i szybkimi w przygotowaniu, ale też znacznie bardziej złożonymi niż zwykły worek podstawowych płatków.
Pestycydy to zbiorcze określenie obejmujące insektycydy (przeciwko owadom), fungicydy (przeciwko grzybom) i herbicydy (przeciwko chwastom). W małych dawkach i w granicach prawnych norm organy regulacyjne uznają je za dopuszczalne. Coraz częściej jednak w centrum dyskusji znajdują się tzw. efekty koktajlowe — łączny wpływ dziesiątek mikroskopijnych dawek różnych substancji obecnych jednocześnie w żywności, wodzie pitnej i powietrzu.
Dla konsumentów chcących zadbać o jakość swojego śniadania nawet drobna zmiana może przynieść realną różnicę. Sięganie raz dziennie po produkt z mniejszą ilością pozostałości pestycydów obniża całkowite narażenie w skali tygodni i miesięcy. Instant-owsianka nie musi lądować w koszu, ale takie badania skutecznie skłaniają do krytycznego spojrzenia na to, co codziennie rano trafia do naszej miski.
