Co się dzieje: reforma emerytalna tymczasowo wstrzymana
Francja na nowo rozrysowała harmonogram wcześniejszych emerytur dla osób z długim stażem pracy. Dotyczy to przede wszystkim tych, którzy urodzili się między 1965 a 1970 rokiem i rozpoczęli pracę zawodową przed ukończeniem dwudziestego roku życia. Niekiedy chodzi tylko o jeden miesiąc, innym razem o trzy — a to może oznaczać różnicę rzędu tysięcy euro.
Francuski rząd częściowo „zamroził" reformę emerytalną z 2023 roku poprzez ustawę o zabezpieczeniu społecznym na rok 2026. W praktyce oznacza to, że planowane dalsze podwyższenie ustawowego wieku emerytalnego zostało tymczasowo wstrzymane, a zasady wcześniejszego przechodzenia na emeryturę po długiej karierze zawodowej ulegają zmianie.
Wspomniana regulacja nosi we Francji nazwę „retraite anticipée pour longue carrière", czyli wcześniejszej emerytury za długą karierę. Osoby, które zaczęły pracować przed dwudziestką i zgromadziły odpowiednią liczbę ubezpieczonych kwartałów, wciąż mogą zakończyć aktywność zawodową wcześniej niż standardowy wiek emerytalny.
Nowe zasady obowiązują od 1 września 2026 roku i dotyczą przede wszystkim osób urodzonych między 1965 a 1970 rokiem, które wcześnie weszły na rynek pracy.
Zmiany zostały zapisane w projekcie rozporządzenia oraz tabelach francuskiej instytucji emerytalnej Assurance retraite. Doradcy emerytalni i internetowe kalkulatory już teraz korzystają z tego harmonogramu, choć możliwe są jeszcze drobne korekty.
Nowy wiek emerytalny według roku urodzenia: kto zyskuje miesiące?
Dla osób, które podjęły pracę przed ukończeniem 20 lat, obowiązywać będą następujące minimalne wieki uprawniające do wcześniejszej emerytury za długą karierę:
- urodzeni w 1964 roku: 60 lat i 6 miesięcy
- urodzeni od 1 stycznia do 30 listopada 1965 roku: 60 lat i 9 miesięcy
- urodzeni między 1 a 31 grudnia 1965 roku: 60 lat i 8 miesięcy
- urodzeni w 1966 roku: 60 lat i 9 miesięcy
- urodzeni w 1967 roku: 61 lat
- urodzeni w 1968 roku: 61 lat i 3 miesiące
- urodzeni w 1969 roku: 61 lat i 6 miesięcy
- urodzeni w 1970 roku: 61 lat i 9 miesięcy
Najbardziej odczuwalne zmiany dotyczą młodszych roczników. Osoby urodzone w latach 1966–1970 zyskują według nowego harmonogramu trzy miesiące w porównaniu ze schematem z 2023 roku. Urodzeni w grudniu 1965 roku zyskują jeden miesiąc.
Dla rocznika 1964 oraz większej części roku 1965 nic się nie zmienia. Powód jest techniczny, ale kluczowy: w momencie wejścia nowych przepisów w życie osoby te już osiągnęły lub prawie osiągnęły swój pierwotny wiek wcześniejszej emerytury.
Wyłącznie osoby urodzone 1 grudnia 1965 roku lub później mogą skorzystać z obniżonego wieku uprawniającego do wcześniejszej emerytury za długą karierę.
Tak wynika z projektu rozporządzenia, na którym opierają się francuskie media. Granica 1 grudnia 1965 roku decyduje zatem o tym, kto nadal podlega staremu, zaostrzonemu harmonogramowi, a kto odzyskuje pewien oddech finansowy.
Liczy się nie tylko data urodzenia, ale przede wszystkim data rozpoczęcia emerytury
Istnieje tu ważne nieporozumienie, które warto rozwiać: nie chodzi wyłącznie o moment osiągnięcia wskazanego wieku, lecz przede wszystkim o datę faktycznego rozpoczęcia pobierania emerytury. To brzmi jak detal, ale właśnie ten detal może kosztować — lub przynieść — zaoszczędzony miesiąc.
Przykład 1: czerwiec 1965 roku — brak korzyści
Przyjmijmy, że ktoś urodził się w czerwcu 1965 roku i spełnia warunki wcześniejszej emerytury za długą karierę. Minimalny wymagany wiek wynosi 60 lat i 9 miesięcy, co oznacza osiągnięcie go w marcu 2026 roku.
Jeśli emerytura zostanie uruchomiona 1 kwietnia 2026 roku, będzie to data przypadająca przed 1 września 2026 roku. Tymczasowe zamrożenie reformy nie będzie miało wówczas żadnego skutku i wiek emerytalny nie zostanie obniżony.
Przykład 2: 15 grudnia 1965 roku — miesiąc do zyskania przy odpowiednim wyczuciu czasu
Weźmy osobę urodzoną 15 grudnia 1965 roku. Nowy minimalny wiek wynosi dla niej 60 lat i 8 miesięcy, co przypada mniej więcej na połowę sierpnia 2026 roku.
Jeśli taka osoba zdecyduje się uruchomić emeryturę 1 sierpnia 2026 roku, zastosowany zostanie jeszcze stary harmonogram. Natomiast wybierając datę 1 września 2026 roku lub późniejszą, znajdzie się dokładnie w nowym reżimie prawnym — i będzie mogła przejść na emeryturę wcześniej niż przewidywała reforma z 2023 roku.
To moment uruchomienia wypłaty emerytury — nie samo osiągnięcie wymaganego wieku — decyduje o tym, czy skorzystasz z nowego harmonogramu.
Ile kwartałów pracy jest wymaganych?
Oprócz warunku rozpoczęcia pracy przed 20. rokiem życia, kluczową rolę odgrywa długość stażu zawodowego. Francja posługuje się pojęciem „trimestrów" — ubezpieczonych kwartałów. Wymagana ich liczba różni się w zależności od roku urodzenia:
- Rok 1964: 170 kwartałów
- 1 stycznia – 30 listopada 1965: 170 kwartałów
- 1–31 grudnia 1965: 171 kwartałów
- Lata 1966–1970: 172 kwartały
Nie każdy kwartał jest liczony w ten sam sposób. Francuskie przepisy biorą pod uwagę przede wszystkim rzeczywiście przepracowane i ubezpieczone okresy. Zaliczają się do nich między innymi:
- normalne okresy zatrudnienia z odprowadzaną składką emerytalną
- urlop macierzyński lub ojcowski związany z narodzinami dziecka
- umowa uczniowska lub inne płatne formy nauki zawodu
- obowiązkowa służba wojskowa
Okresy bezrobocia są traktowane bardziej restrykcyjnie. W ramach tej konkretnej regulacji nie zawsze są uwzględniane przy obliczaniu wymaganej długości kariery. To może oznaczać, że ktoś, kto wcześnie zaczął pracować, będzie musiał jednak poczekać dłużej na emeryturę niż się spodziewał — ponieważ lata bez zatrudnienia nie przesunęły licznika do przodu.
Emerytura uzupełniająca: Agirc-Arrco bez potrącenia
Obok systemu podstawowego Francja dysponuje dodatkowym systemem emerytalnym dla pracowników sektora prywatnego — Agirc-Arrco. Ten element również wpływa na ostateczną kwotę pojawiającą się co miesiąc na koncie.
Dobra wiadomość dla uprawnionych do wcześniejszej emerytury za długą karierę: gdy system podstawowy uzna długą karierę i spełnione zostaną warunki dotyczące wieku oraz liczby kwartałów, Agirc-Arrco automatycznie dołącza do tej decyzji. Świadczenie uzupełniające jest wówczas wypłacane bez żadnego potrącenia z tytułu wieku.
Kto oficjalnie posiada status długiej kariery w systemie podstawowym, może uruchomić emeryturę uzupełniającą bez dodatkowego zmniejszenia wysokości świadczenia.
Dla osób zastanawiających się, czy opłaca się przepracować jeszcze jeden rok ze względu na możliwe potrącenie z emerytury uzupełniającej, może to być decydujący argument przemawiający za wcześniejszym zakończeniem aktywności zawodowej.
Niepewność po 2027 roku: obecny harmonogram to nie ostatnie słowo
Aktualny kalendarz dla roczników 1965–1970 opiera się na projekcie rozporządzenia, które nie zostało jeszcze opublikowane w oficjalnym dzienniku ustaw. Drobne korekty pozostają zatem możliwe. Francuskie instytucje emerytalne, w tym Assurance retraite, już jednak korzystają z tych tabel w swojej komunikacji i kalkulatorach online.
Do tego dochodzi czynnik polityczny. Zamrożenie reformy obowiązuje przynajmniej do wyborów prezydenckich w 2027 roku. Po tych wyborach możliwe są zasadniczo trzy scenariusze:
- obecny, „wstrzymany" harmonogram zostanie przedłużony i zachowa ważność;
- powrócono by do pierwotnego, surowszego kalendarza z 2023 roku;
- wypracowany zostanie nowy kompromis, tym razem z innymi wartościami wieku i warunkami.
Dla osób będących w środku kariery zawodowej planowanie staje się przez to utrudnione. Doradcy finansowi zalecają dlatego kalkulowanie przy uwzględnieniu różnych scenariuszy i pozostawienie sobie pewnego marginesu. Zwłaszcza dla pracowników transgranicznych lub Polaków, którzy przez długi czas pracowali we Francji, kilka miesięcy różnicy w dacie uruchomienia emerytury może na dłuższą metę oznaczać różnicę rzędu tysięcy euro.
Co możesz już teraz zrobić, jeśli urodziłeś się w tych latach?
Osoby urodzone między 1965 a 1970 rokiem, które pracowały we Francji — choćby przez pewien czas — mogą podjąć kilka konkretnych kroków. Warto zwrócić się do Assurance retraite o zestawienie zgromadzonych kwartałów i sprawdzić okresy zaliczane do długiej kariery. Należy pamiętać o umowach uczniowskich, służbie wojskowej oraz okresach urlopu rodzicielskiego.
Następnie warto przeliczyć, kiedy osiągniesz wymagany wiek oraz niezbędną liczbę kwartałów. Warto przetestować w symulatorze różne daty uruchomienia emerytury w okolicach 1 września 2026 roku i sprawdzić, co oznaczają dla prawa do wcześniejszej emerytury. Przesunięcie o miesiąc może zdecydować o tym, czy uzyska się dostęp do programu długiej kariery, czy nie.
Dla Polaków powracających z Francji dochodzi jeszcze kwestia skoordynowania świadczeń z polskim systemem emerytalnym ZUS oraz ewentualnymi pracowniczymi programami emerytalnymi. Doradcy ds. emerytur międzynarodowych od lat podkreślają, że staranne gromadzenie dokumentacji — odcinki wypłat, umowy, dowody odbytych praktyk zawodowych — procentuje z chwilą zbliżenia się do wieku emerytalnego.
Kto już teraz dokładnie ustali, jak długo faktycznie pracował i w jakich okresach, będzie w znacznie lepszej pozycji w momencie składania wniosku. Nowy francuski harmonogram dla długich karier sprawia, że precyzja w kwestii terminów i kontrola akt stają się ważniejsze niż kiedykolwiek — dla wszystkich urodzonych między 1965 a 1970 rokiem, którzy wcześnie podjęli pracę zawodową.
