Zamrożenie reformy emerytalnej we Francji: co dokładnie się zmieniło?
Osoby pracujące lub pracujące niegdyś we Francji, urodzone między 1965 a 1970 rokiem, stają w obliczu kolejnych zmian zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę. Francja wdrożyła w 2023 roku kontrowersyjną reformę emerytalną, stopniowo podnosząc ustawowy wiek emerytalny. Ustawa o zabezpieczeniu społecznym na 2026 rok częściowo zamroziła tę reformę, co ponownie zmodyfikowało zasady dla osób z długim stażem zawodowym.
W centrum uwagi znalazł się system wcześniejszej emerytury ze względu na długą karierę zawodową (po francusku „retraite anticipée pour carrière longue", w skrócie RACL). Jest on przeznaczony dla osób, które podjęły pracę przed ukończeniem 20. roku życia i zgromadziły odpowiednią liczbę ubezpieczonych kwartałów.
Nowe przepisy mają wejść w życie 1 września 2026 roku i dotyczą przede wszystkim osób urodzonych między 1965 a 1970 rokiem.
Francuska instytucja emerytalna opublikowała na podstawie projektu dekretu nowe tabele, wskazujące, dla którego rocznika emerytura może rozpocząć się wcześniej niż przewidywała reforma z 2023 roku.
Nowy minimalny wiek emerytalny według roku urodzenia: kto zyskuje?
Kluczowe pytanie brzmi: w jakim wieku osoba z długim stażem pracy może teraz przejść na wcześniejszą emeryturę? Dla tych, którzy rozpoczęli pracę przed 20. rokiem życia, obowiązują następujące minimalne wieki dla emerytury podstawowej:
| Rok / okres urodzenia | Minimalny wiek – długa kariera | Efekt względem kalendarza z 2023 r. |
|---|---|---|
| 1964 | 60 lat i 6 miesięcy | bez zmian |
| 1 sty – 30 lis 1965 | 60 lat i 9 miesięcy | bez zmian |
| 1 – 31 gru 1965 | 60 lat i 8 miesięcy | 1 miesiąc wcześniej |
| 1966 | 60 lat i 9 miesięcy | 3 miesiące wcześniej |
| 1967 | 61 lat | 3 miesiące wcześniej |
| 1968 | 61 lat i 3 miesiące | 3 miesiące wcześniej |
| 1969 | 61 lat i 6 miesięcy | 3 miesiące wcześniej |
| 1970 | 61 lat i 9 miesięcy | 3 miesiące wcześniej |
Rzuca się w oczy nierówne traktowanie w obrębie rocznika 1965. Osoby urodzone w grudniu 1965 roku mogą zakończyć aktywność zawodową o miesiąc wcześniej niż wynikało z harmonogramu z 2023 roku. Dla roczników 1966–1970 zamrożenie reformy przynosi aż trzy miesiące korzyści.
Dlaczego rocznik 1964 i większość rocznika 1965 nic nie zyskuje?
Dla osób urodzonych w 1964 roku oraz między 1 stycznia a 30 listopada 1965 roku minimalny wiek emerytalny pozostaje niezmieniony. Powód tkwi w wybranej dacie wejścia w życie nowych przepisów: 1 września 2026 roku.
Projekt dekretu wyraźnie precyzuje, że obniżenie wieku dotyczy wyłącznie emerytur rozpoczynających się od 1 września 2026 roku. Większość osób z rocznika 1964 i znaczna część rocznika 1965 osiąga swój próg wiekowy przed tą datą, co oznacza, że podlegają staremu harmonogramowi bez żadnych dodatkowych korzyści.
Wyłącznie osoby urodzone 1 grudnia 1965 roku lub później mogą skorzystać z obniżonego minimalnego wieku dla długiej kariery zawodowej.
Liczy się data rozpoczęcia emerytury, nie urodziny
Jest tu istotna pułapka, o której warto wiedzieć: nie chodzi tylko o dzień osiągnięcia wymaganego wieku, lecz przede wszystkim o datę faktycznego rozpoczęcia wypłaty emerytury.
- Przykład 1: osoba urodzona w czerwcu 1965 roku. Próg wiekowy dla długiej kariery, wynoszący 60 lat i 9 miesięcy, wypada w marcu 2026 roku. Jeśli emerytura miałaby ruszyć np. 1 kwietnia 2026 roku, data ta przypada przed 1 września 2026 roku – oznacza to, że nowe przepisy nie mają zastosowania i obowiązuje stary harmonogram.
- Przykład 2: osoba urodzona 15 grudnia 1965 roku. Wiek 60 lat i 8 miesięcy zostaje osiągnięty około połowy sierpnia 2026 roku. Wybierając datę rozpoczęcia emerytury na 1 sierpnia, trafia się pod stare zasady. Decydując się na 1 września 2026 lub później, można już skorzystać z korzystniejszego nowego wieku.
Osoby znajdujące się na tej granicy mogą więc świadomie wybrać termin przejścia na emeryturę. Różnica zaledwie kilku tygodni może zdecydować o tym, czy ktoś skorzysta z nowych przepisów, czy też nie.
Warunki długiej kariery zawodowej: samo wczesne podjęcie pracy to za mało
Zasady dostępu do systemu długiej kariery nie zmieniają się merytorycznie. Nadal obowiązują dwa podstawowe warunki:
- rozpoczęcie pracy zawodowej przed ukończeniem 20. roku życia;
- minimalna liczba ubezpieczonych kwartałów (trymestrów), różna w zależności od rocznika urodzenia.
Wymagany staż jest znaczący i kształtuje się następująco:
- urodzeni w 1964 roku oraz od 1 stycznia do 30 listopada 1965 roku: 170 trymestrów;
- urodzeni w grudniu 1965 roku: 171 trymestrów;
- urodzeni między 1966 a 1970 rokiem: 172 trymestry.
Nie wszystkie okresy zaliczają się na jednakowych zasadach. Do ubezpieczonych kwartałów wliczane są między innymi:
- okresy, za które odprowadzano składki emerytalne (praca zarobkowa lub działalność gospodarcza);
- urlopy macierzyńskie i ojcowskie;
- czas nauki w ramach umowy o praktykę zawodową lub płatny staż;
- służba wojskowa lub inna uznana służba narodowa.
Okresy bezrobocia nie są uwzględniane przy udowadnianiu długiej kariery zawodowej. Mogą one niekiedy doliczać się do ogólnego stażu emerytalnego, lecz nie otwierają dostępu do systemu wcześniejszej emerytury.
Co z dodatkowym systemem emerytalnym Agirc-Arrco?
Obok emerytury podstawowej funkcjonuje we Francji duży uzupełniający system emerytalny Agirc-Arrco, szczególnie istotny dla pracowników sektora prywatnego. W praktyce dostosowuje się on do rytmu systemu długiej kariery zawodowej.
Gdy długa kariera zostaje oficjalnie uznana i spełnione są warunki dotyczące wieku oraz stażu, Agirc-Arrco wypłaca uzupełniające prawa emerytalne bez żadnych potrąceń.
Oznacza to, że osoba korzystająca z wcześniejszej emerytury w ramach ścieżki długiej kariery nie zobaczy obniżenia swojej emerytury uzupełniającej z powodu tzw. malus wiekowego. Uznanie przez system podstawowy działa jak przepustka – jeśli podstawa jest w porządku, system uzupełniający podąża za nią automatycznie.
Dla wielu pracowników z pełnym stażem zawodowym robi to znaczącą różnicę w miesięcznym dochodzie po przejściu na emeryturę. Wcześniejsze zakończenie pracy bez potrąceń może być finansowo bardziej opłacalne niż kontynuowanie zatrudnienia do zwykłego ustawowego wieku emerytalnego.
Tymczasowy harmonogram i polityczna niepewność po 2027 roku
Wszystkie wymienione wieki i warunki opierają się na projekcie dekretu, który nie został jeszcze oficjalnie opublikowany w Dzienniku Ustaw. Główne założenia są ustalone, ale do momentu publikacji ostatecznego tekstu możliwe są drobne korekty.
Dochodzi do tego wymiar polityczny. Zamrożenie reformy emerytalnej ma charakter tymczasowy. Po wyborach prezydenckich w 2027 roku nowy rząd może obrać różne kierunki:
- przedłużyć obecne „zamrożenie" i utrzymać złagodzony harmonogram;
- powrócić do surowszego kalendarza z 2023 roku;
- wprowadzić nową reformę z innymi progami wiekowymi i wymaganiami stażowymi.
Na razie francuska instytucja emerytalna stosuje już nowy harmonogram w swojej komunikacji i oficjalnych symulacjach. Kto więc wnioskuje o przegląd lub szacunek swojej emerytury, otrzymuje zazwyczaj liczby zgodne z tym tymczasowym układem odniesienia.
Co możesz teraz zrobić, jeśli urodziłeś się między 1965 a 1970 rokiem?
Dla każdej osoby z tych roczników, która pracowała we Francji, rozsądne jest teraz sprawdzenie własnej historii zawodowej. Chodzi o odpowiedź na trzy konkretne pytania:
- Czy podjąłem pracę we Francji przed ukończeniem 20. roku życia, z zarejestrowanymi trymstrami?
- Ile ubezpieczonych kwartałów zgromadziłem do tej pory, wliczając umowy o praktykę, staże i ewentualną służbę wojskową?
- Czy moja data urodzenia wpisuje się w grupę, która według nowego harmonogramu może zyskać kilka miesięcy?
Ktoś urodzony przykładowo w 1967 lub 1968 roku, kto wcześnie rozpoczął pracę, może teraz oszacować, czy przejście na emeryturę w wieku ok. 61 lat jest osiągalne. Dla osób urodzonych w grudniu 1965 roku margines jest znacznie węższy i wszystko zależy od wybranej daty rozpoczęcia emerytury latem lub jesienią 2026 roku.
Praktyczna uwaga: błędy w przeglądach kariery zawodowej zdarzają się często. Staże podczas nauki, krótkie umowy lub stare okresy pracy jako praktykant bywają niekiedy nieprawidłowo zarejestrowane. Warto z dużym wyprzedzeniem przed przejściem na emeryturę wystąpić o korektę brakujących trymstrów, ponieważ właśnie te wczesne lata decydują o tym, czy ktoś jest kwalifikowany jako „długa kariera".
Czym jest trymestr i dlaczego próg jest tak wysoki?
W francuskim systemie emerytalnym podstawową jednostką są trymestry, czyli ubezpieczeniowe kwartały. W ciągu roku można zazwyczaj zgromadzić maksymalnie cztery trymestry, niezależnie od liczby przepracowanych godzin, o ile osiągnie się określone minimalne dochody. Kto potrzebuje 172 trymstrów, musi zatem zgromadzić z grubsza 43 lata uprawnień.
System długiej kariery zawodowej ma pomagać osobom, które w młodym wieku rozpoczęły pełnoetatową pracę – często w wymagających fizycznie zawodach. Bez specjalnych przepisów musiałyby one pracować do tego samego ustawowego wieku co osoby z wyższym wykształceniem, które weszły na rynek pracy znacznie później.
Połączenie wczesnego startu z wysokim wymogiem trymstrowym stanowi jednak poważną barierę. Kto przez kilka lat pracował w niepełnym wymiarze, był długotrwale bezrobotny lub miał zmienną historię zatrudnienia bez pełnego ubezpieczenia, łatwo nie gromadzi wymaganej liczby kwartałów. W efekcie nawet wśród osób, które wcześnie zaczęły pracę, wiele nie kwalifikuje się do systemu długiej kariery.
Dla Polaków, którzy pracowali we Francji lub częściowo tam mieszkają, nowy harmonogram oznacza dodatkowe obliczenia przy planowaniu emerytury. Umowy między krajami w zakresie praw emerytalnych czynią tę kwestię złożoną, lecz kilka miesięcy wcześniej lub później może mieć duże znaczenie finansowe. Nie zostawiaj zatem wyboru daty przejścia na emeryturę na ostatnią chwilę – przeanalizuj różne scenariusze odpowiednio wcześnie.
